Nếu có một đứa trẻ luôn ngoan ngoãn, chưa từng cãi lời, chưa từng phản ứng gay gắt, rất nhiều cha mẹ sẽ cảm thấy yên tâm. Bởi trong suy nghĩ quen thuộc, ngoan đồng nghĩa với dễ nuôi, với không rắc rối, với đỡ lo.
Nhưng có một câu hỏi mà không phải cha mẹ nào cũng từng dừng lại để tự hỏi:
sự ngoan ngoãn đó đến từ đâu?
Có những đứa trẻ ngoan vì được nuôi dưỡng trong yêu thương an toàn. Chúng hiểu ranh giới, hiểu đúng – sai và có khả năng bày tỏ cảm xúc của mình một cách rõ ràng. Đó là sự ngoan ngoãn khỏe mạnh.
Nhưng cũng có những đứa trẻ ngoan vì học được rằng: im lặng thì sẽ được yên, vâng lời thì sẽ không bị trách, đừng cãi lại để tránh làm người lớn buồn. Sự ngoan ngoãn ấy không xuất phát từ hiểu biết, mà từ né tránh xung đột.
Bề ngoài, hai kiểu ngoan này rất giống nhau.
Nhưng bên trong, chúng hoàn toàn khác.
Một đứa trẻ không bao giờ cãi lời có thể là đứa trẻ rất hiểu chuyện.
Nhưng cũng có thể là đứa trẻ không dám nói ra điều mình nghĩ.
Khi không đồng ý, con chọn im lặng.
Khi buồn, con giấu đi.
Khi không thoải mái, con tự chịu đựng.
Không phải vì con không có cảm xúc,
mà vì con chưa thấy đủ an toàn để thể hiện cảm xúc đó.
Trong sinh trắc vân tay, có những cấu trúc bẩm sinh khiến trẻ nhạy cảm hơn với căng thẳng và xung đột. Những đứa trẻ này thường quan sát rất giỏi, cảm nhận rất nhanh tâm trạng của người lớn, và có xu hướng điều chỉnh bản thân để “không gây rắc rối”.
Nếu không hiểu điều này, cha mẹ rất dễ nhầm lẫn giữa sự thích nghi và sự ổn định.
Một đứa trẻ biết thích nghi sớm không phải lúc nào cũng là điều tốt, nếu sự thích nghi đó khiến con phải liên tục kìm nén chính mình.
Điều đáng lo không nằm ở việc con có cãi lời hay không,
mà nằm ở chỗ: khi con không đồng ý, con có dám nói không?
Một đứa trẻ khỏe mạnh về mặt tinh thần là đứa trẻ có thể:
-
nói “không” khi không thoải mái
-
phản biện khi thấy chưa hợp lý
-
bày tỏ cảm xúc mà không sợ bị phủ nhận
Nếu con luôn ngoan ngoãn nhưng không có những điều đó, cha mẹ cần lắng nghe sâu hơn.
Không phải cha mẹ nào cũng vô tình tạo ra một đứa trẻ “ngoan quá mức”. Đôi khi, chỉ là vì yêu con, vì lo con sai, vì sợ con khổ, mà cha mẹ kiểm soát nhiều hơn mức con chịu đựng được.
Và khi không tìm được cách nói ra, con chọn cách im lặng để giữ hòa khí.
Có lẽ, thay vì tự hào rằng “con tôi rất ngoan”, cha mẹ có thể tự hỏi thêm một câu nữa:
“Con có cảm thấy an toàn khi là chính mình trong gia đình không?”
Bởi sự ngoan ngoãn, nếu đi kèm với an toàn nội tâm, sẽ giúp con lớn lên vững vàng.
Nhưng nếu sự ngoan ngoãn đi kèm với sợ hãi và kìm nén, thì đó là điều cha mẹ cần nhìn lại.
